Uitzichtloos en ondraaglijk

Het bleef even stil in de studio nadat de zevenenvijftigjarige Martin Kock bij Nieuwsuur vertelde dat hij geen achttien jaar wilde wachten op hulp bij zelfdoding: “Ik wil nu”. “Dat is heftig,” antwoordde Pechtold. Hij legde uit dat hij persoonlijk weliswaar vond dat Kocks doodswens bespreekbaar zou moeten zijn, maar dat D66 daar nu nog niet voor is.

nieuwsuur-alexander-pechtold-e1488528049414

De christelijke partijen antwoordden fel afwijzend. Buma stelde diezelfde avond dat het CDA tegen versoepeling van de euthanasieregels was en meer wil doen aan eenzaamheidsbestrijding. CU en SGP gingen de volgende dag nog een stapje verder met verwijzingen naar het voorkomen van zelfdoding. Een ergerlijke pavlovreactie.

Stapsgewijs

D66-Kamerlid Pia Dijkstra heeft eind vorig jaar het wetsvoorstel Waardig levenseinde ingediend om ouderen vanaf 75 jaar die hun leven als voltooid ervaren onder voorwaarden te helpen uit het leven te stappen. Pechtold wil dit eerst besluiten, en daarna pas praten over hulp bij zelfdoding voor jongere mensen: “We zullen het stapsgewijs moeten aanpakken.”

Dat gaat Martin Kock en veel anderen niet snel genoeg. Kock wil zelf kunnen beslissen over zijn levenseinde. Hij is al lang depressief, heeft progressieve reuma en hij is gezien zijn familiegeschiedenis bang dat hij zal dementeren en daardoor wilsonbekwaam wordt. Maar hij is bovenal levensmoe en wil, na vele gesprekken over de zin van zijn leven, sterven.

Waardig ouder worden?

Dat kan nu niet. Euthanasie is in Nederland wel toegestaan, maar levensmoe zijn of lijden aan het leven is daarvoor geen grond. Er moet sprake zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Een commissie onder leiding van Paul Schnabel stelde in een recent advies dat een herziening of wijziging van deze wet niet nodig of wenselijk is, omdat het bij zelfgekozen levenseinde gaat om een kleine groep ouderen die desgewenst euthanasie kan krijgen.

Het CDA is het met deze conclusie eens: “Veel belangrijker dan hulp bij zelfdoding is dat we mensen aan het eind van hun leven in een moeilijke fase bijstaan”, aldus Buma. Hij weigert in een coalitie mee te werken aan hulp bij zelfdoding, en wil betere palliatieve zorg en meer hospices. Daarom werkt het CDA mee aan het initiatief Waardig ouder worden.

Levensmoe

Dat lijkt heel mooi, maar het is een vals dilemma. Niemand wenst anderen levensmoeheid, een doodswens of al dan niet geholpen zelfdoding toe; iedereen wil dat mensen in Nederland op een goede manier oud kunnen worden. Ook D66 en de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde steunen Waardig ouder worden.

Dat je mensen waardig oud wil laten worden, sluit niet uit dat je voor hulp bij zelfdoding bent. Sterker nog: voor sommigen hoort zeggenschap over het levenseinde nu juist bij waardig ouder worden. Alleen al de mogelijkheid om zelf te besluiten over het leven kan mensen rust geven en het leven voor mensen die levensmoe zijn waardiger maken.

Zelfdoding

De SGP en de Christenunie gingen in hun reactie zoals gebruikelijk een stapje verder dan het CDA. Zij vinden dat toestaan van een zelfgekozen levenseinde de bestrijding van zelfdoding schaadt. Van der Staaij twitterde dat Pechtold de inzet om zelfdoding terug te dringen ondermijnt; CU-leider Segers vond dat we moeten denken aan mensen die blij zijn dat hun eerdere doodswens niet ingewilligd is.

Ook dit lijkt prachtig, want wie wil er nu niet minder zelfdodingen? Maar ook dit is een drogreden: een klassiek hellend vlakargument dat uitgaat van een toekomstige situatie die niet zal ontstaan. Het verbod op hulp bij zelfdoding leidt namelijk helemaal niet tot minder zelfdodingen, en opheffing van dat verbod leidt niet tot meer zelfdodingen. Het is bangmakerij, christelijke partijen onwaardig.

Zwitsers model

Dat blijkt uit de ervaringen in Zwitserland, waar hulp bij zelfdoding sinds 1942 onder strikte voorwaarden is toegestaan. Het aantal zelfdodingen ligt er ongeveer even hoog als in Nederland, waar euthanasie dus is toegestaan. Het ligt ook even hoog als in buurland Duitsland, waar euthanasie en hulp bij zelfdoding beide verboden is. Wel komen er mensen uit Duitsland en Italië naar Zwitserland om te kunnen sterven.

Zelfbeschikking over het levenseinde heeft ook niet als doel om zelfdoding te bevorderen. Mensen die hulp bij zelfdoding voorstaan, willen onvermijdelijke zelfdodingen humaner maken. Je voorkomt er niet mee dat mensen zichzelf van het leven benemen, maar wel dat mensen zich voor de trein gooien of van het dak springen, en dat amateuristische suicidepogingen mislukken of tot ernstig lijden leiden.

Leeftijdsgrens

Toch ben ik niet voor het voorstel van D66 om hulp bij zelfdoding mogelijk te maken. Het grootste bezwaar ertegen vind ik de leeftijdsgrens van 75 jaar. Ik vind het principieel onjuist als de overheid bepaalt dat je leven pas voltooid kan zijn als je een aantal jaren geleefd hebt. De overheid mag niet over het levenseinde besluiten; dat vindt zelfs de SGP, hoewel die partij vreemd genoeg wel voor de doodstraf is.

De leeftijdsgrens van 75 jaar is ook arbitrair en niet gekoppeld aan de levensverwachting. Die varieert nogal: hoe ouder je wordt, hoe minder je leeftijd ertoe doet. In feite is er met een leeftijdsgrens dus sprake van ongelijke behandeling. Bovendien kunnen mensen zich door een leeftijdsgrens juist overbodig gaan voelen: je bent na je vijfenzeventigste zo oud dat je dood mag. Dat is het bezwaar van de VVD en de SP tegen het wetsvoorstel van D66.

Geen overheidsbemoeienis

De oplossing voor dit probleem is betrekkelijk eenvoudig: schaf het verbod op hulp bij zelfdoding af zonder leeftijdsgrens te hanteren. Dat is principieel juist: de overheid kan immers niet over iemands leven beschikken, ongeacht iemands leeftijd. De overheid moet wel zorgen voor waarborgen tegen misbruik, bijvoorbeeld door belangenverstrengeling te voorkomen, zoals in Zwitserland.

Daarbuiten heeft de overheid geen verantwoordelijkheid voor hulp bij zelfdoding. Zelfbeschikking houdt in dat je zelf een besluit neemt over het tijdstip van je dood. Als je daartoe niet in staat bent, kun je hulp inroepen. Maar dat hoeft niet bij de staat; dat kan ook bij particulieren. Hulp bij zelfdoding is immers geen overheidstaak, en deze vorm van zorg hoeft ook niet onder het sociale grondrecht op zorg te vallen.

Vrijheid

Als de staat hulp bij zelfdoding overlaat aan particulieren, kunnen mensen niet alleen zelf bepalen of ze wel of niet verder willen leven, maar ook of ze anderen helpen bij hun zelfdoding. Het recht op zelfbeschikking moet geen verplichting tot hulp worden voor familie, hulpverleners of artsen. In Zwitserland zijn de hulpverleners bij zelfdoding dan ook particuliere, en geen publieke organisaties.

Dit past bij de trend van de overheid om de zorg meer terug te geven aan de burgers en de samenleving. Als we zelf kunnen bepalen wat we met ons leven willen en hoe we willen sterven, dan kunnen we ook zelf de hulp regelen die daarvoor nodig is, met onze naasten en onze hulpverleners. Daar hebben we de overheid volgens mij niet bij nodig.

Preventie

De overheid hebben we ook niet direct nodig als we zelfdoding willen voorkomen, zoals de christelijke partijen bepleiten. Natuurlijk is voorkomen niet alleen beter dan genezen, maar ook veel beter dan hulp bij zelfdoding. Uit de Zwitserse ervaring blijkt dat oudere, gescheiden, ongelovige vrouwen relatief meer gebruik maken van hulp bij zelfdoding.

Dat komt overeen met de algemene oorzaken voor zelfdoding: onder getrouwden, gelovigen en jongeren komt minder suïcide voor. De verbindende factor is de beschermde werking van het netwerk. Daarom moeten we, bijvoorbeeld vanuit kerken en buurten, gemeenschapszin bevorderen. Dat is van levensbelang om te voorkomen dat mensen zich overbodig gaan voelen en noodgedwongen kiezen voor het einde.

Jasper Klapwijk gelooft deze veertig dagen ook dat het leven de dood overwint en heeft zich daarom aangemeld voor een vrijwilligersklus bij een hospice. Dit is een wat uitgebreide versie van het commentaar bij Dit is de dag op vrijdag 3 maart 2017.

7 gedachtes over “Uitzichtloos en ondraaglijk

  1. Wat een mooie uiteenzetting Jasper over het stoppen met leven.
    De troost dat de discussie is opgestart dat er altijd een keuze is in het leven in Nederland, mits een goede voorlichting en steunsysteem is fantastisch wat mij betreft. Een leeftijdsgrens benoemen heeft te maken vlg. mij met de discussie.. ‘je moet wat’, maar wat is een kalenderleeftijd in deze. Als je geen mogelijkheid meer ziet om het leven te leven… en sommige mensen zijn niet geschikt om te leven. Omdat het hen nooit is voorgedaan, of omdat ze teveel beperkingen hebben en het lastig is om bespreekbaar te maken, omdat er steeds minder mensen in het steunsysteem hen begrijpen. Iedereen gaat door en jij stopt, hoe hou je het tempo vol, hoe kan men jou snappen.

    Want zeg tegen een hulpverlener dat je je leven wilt stoppen. Deze zal zijn best gaan doen om andere mogelijkheden te zoeken om het leven dragelijker te maken en dat is maar goed ook, soms is een depressie of een andere aantoonbare ziekte die het leven kan verlichten. Want dat hebben we ook met elkaar afgesproken.. elk mensen leven is er 1.
    De eerst hulpverlener die zal zeggen; ‘Ik snap het en dit is de route naar het stoppen van uw leven’ zal het moeten uitleggen aan zijn collega’s, maar mogelijk is met deze discussie de beschikking over je eigen bestaan een van mooie dingen die we hier in Nederland mogen ervaren. We kunnen leren van anderen.

    Ruim 10 jaar geleden zag ik een reportage over hulp bij zelfdoding in Zwitserland, op de publieke zender. Indrukwekkend. Een slopende vrijwilligersbaan. Aanvaarden wat de ander zegt en je eigen belang op de achtergrond zetten, is een moeilijk werkwoord.

    Daarom dapper en stoer dat je gaat werken in een hospice, waar zieke mensen zijn,. Dat is een fase van afscheid van het leven van de mensen waarvan gehouden is, van herinneringen die losgelaten worden.

    Ik wens je goeie uren, fijne gesprekken en aanvaarding dat het stoppen van het leven, zorgzaam en waardig kan. Dat het goed was dat die gene heeft geleefd.
    Groet, Marjanne

    1. Ha die Marianne,

      Dank voor je reactie. Ik ben vijftien jaar vrijwilliger geweest bij Kuria, een hospice in Amsterdam. Ik ken het klappen van de zweep. Ik ga die documentaire over Zwitserland zeker eens opzoeken. Ik ken wel de documentaire van Terry Pratchett: Choosing to die. Van harte aanbevolen.

      1. Wat een schat aan levenservaring en mooie verhalen zal jij hebben gehoord. Mooi.
        Dank voor de tip, ik ga opzoek en tzt kijken. Groet, Marjanne

  2. Ha Jasper, dat onwaarschijnlijke geloof dat het leven de dood overwint deel ik met je. En alles wat je daarvoor schrijft. Nog nooit meegemaakt dat de dood verbieden tot nieuw leven leidt. Wel dat erkenning van onleefbaarheid een zucht van verlichting geeft. Of dat tot nieuw leven leidt moet dan blijken. Wie dat risico niet aandurft weet niet waar opstanding ook al weer uit opstaat. Jij wel.

  3. I have been researching this subject for 2 years and sadly I live in the United States where our laws on assisted suicide are quite Draconian. I so envy your people much courage and compassion, and both y trips to the Netherlands were quite beautiful, I did not want to leave.
    Wonderful article.

  4. Dag Jasper, Ik lees dit verhaal veel later, 26 maart. Ik hoorde je verrassende commentaar in de uitzending van 24 maart (18.45 uur), waarin je meen ik ongeveer dezelfde standpunten vertolkte als hier boven. Heel helder en correct. Er is meer over deze materie te zeggen en daarover zou ik graag met je van gedachten wisselen. Zou je contact met me willen opnemen?
    Albert Heringa (zoon van de 99-jarige ‘Moek’)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s