De eigen bijdrage voor medicijnen is ziek

geldmedicijnSinds 1 januari 2014 moeten mensen zonder papieren en zorgverzekering een eigen bijdrage van € 5,— betalen voor elk geneesmiddel dat ze op recept bij de apotheker willen halen. Na drie maanden kunnen we in Amsterdam vaststellen dat dit een ziek systeem is. Uitgeprocedeerde asielzoekers die op straat gezet zijn door de Nederlandse overheid hebben geen geld om de eigen bijdrage te voldoen. Ze mogen niet werken en zijn dus afhankelijk geworden van hulporganisaties of vrienden voor hun medicijnen. Dat is strijdig met het grondrecht op gezondheidszorg, en met het gezond verstand.

CVZ-regeling
De eigen bijdrage is ingevoerd door minister Schippers op advies van het CVZ, sinds kort Zorginstituut Nederland, dat de regeling voor onverzekerbare vreemdelingen uitvoert. Als mensen zonder verblijfsvergunning geen geld hebben om hun zorgkosten te betalen, kan de zorgaanbieder die vergoed krijgen. Volgens het CVZ was dit teveel een automatisme geworden. Omdat op alle zorgkosten bezuinigd wordt, moest ook deze regeling voor onverzekerden eraan geloven: “In een tijd van oplopende eigen betalingen voor verzekerden valt niet goed te verdedigen dat apotheken aan onverzekerbare vreemdelingen geen bijdrage hoeven te vragen.”

Evaluatie
Je zou kunnen zeggen dat de regeling aan zijn eigen succes ten onder gaat. Na een snelle stijging in de beginjaren stabiliseren de kosten nu rond de € 25 mln. Uit een evaluatie van de regeling door Berenschot in 2011 blijkt dat veel onverzekerden gebruik maken van de regeling; vooral in Amsterdam declareren zorgaanbieders vaak. Het blijkt vaak onmogelijk om vast te stellen of onverzekerden hun rekening zelf kunnen betalen. Sommige zorgaanbieders vragen hun patiënten zelfs helemaal niet of ze daartoe in staat zijn. Daarnaast is de zorg voor onverzekerden vaak complex en dus duur.

Effect
Daar staat tegenover dat lang niet alle mensen die illegaal in Nederland zijn — naar schatting ongeveer honderdduizend — gebruik van de CVZ-regeling. Op papier en volgens de Inspectie is er geen probleem met de toegang tot de zorg, maar in de praktijk durven veel onverzekerden niet naar het ziekenhuis of de apotheek te gaan zonder geld. Het kost bovendien veel moeite om de bureaucratie, de taalbarrière en de cultuurverschillen te overwinnen; dat lukt eigenlijk alleen met hulp van vluchtelingenorganisaties. Uit eerder onderzoek van de Nationale Ombudsman bleek dan ook dat uitgeprocedeerde asielzoekers op straat er relatief slecht aan toe zijn.

Pennywise
In deze situatie een eigen bijdrage op medicijnen invoeren vraagt om problemen. Onverzekerde vreemdelingen zullen minder gebruik gaan maken van de CVZ-regeling. Dat scheelt eerst even geld, maar is uiteindelijk duurder. Mensen die hun medicijnen niet nemen omdat ze ze niet kunnen betalen, zullen immers niet gezonder worden. Als er een acuut probleem ontstaat, zullen ze gebruik maken van Spoedeisende Eerste Hulp of volgt er een crisisopname. De kosten daarvan zijn vele malen hoger dan die van medicijnen, zoals ook blijkt uit de monitor 2013 van de CVZ-regeling — om nog maar te zwijgen van de gevolgen voor de omgeving en de mensen zelf.

Pervers
De eigen bijdrage is bovendien ronduit pervers. De regeling voor onverzekerbare vreemdelingen is ingevoerd omdat mensen die hier illegaal verblijven vaak geen geld hebben, maar wel recht hebben op zorg. Dat ze geen geld hebben, is niet in de eerste plaats hun eigen schuld, maar vooral het gevolg van de Koppelingswet, die hen verbiedt in opdracht of in loondienst geld te verdienen. Vaak werken onverzekerbare vreemdelingen daarom zwart. Maar juist als ze ziek zijn, hebben ze minder inkomsten; sociale voorzieningen zijn er voor hen immers niet. Ze zijn dan voor betaling van hun eigen bijdrage afhankelijk van de hulp van vrienden, hulporganisaties of gemeenten, zoals Rotterdam.

Mislukt
In Amsterdam, goed voor ca. 40% van de kosten van de CVZ-regeling voor onverzekerbare vreemdelingen, is het effect van de eigen bijdrage na drie maanden goed voelbaar. Mensen moeten grotere hoeveelheden medicijnen meenemen — met risico op medicatiefouten — raken in de problemen omdat ze geld moeten lenen, of blijven weg omdat ze niet snappen waarom ze geen medicijnen meekrijgen. Het is een kwestie van tijd voor er ongelukken gebeuren met onverzekerde vreemdelingen. De minister wil daarvan niets weten: ze ziet geen problemen met toegankelijkheid of betaling door derden en wil pas volgend jaar de eigen bijdrage evalueren.

Intrekken
De eigen bijdrage is dus mislukt, pervers, kortzichtig en in strijd met het grondrecht op medische zorg. Dat vinden GGD Nederland en de gemeenten ook. De PvdA heeft bij monde van Marit Maij en Lea Bouwmeester inmiddels vragen gesteld aan minister Schippers. Ik kan me niet voorstellen dat ze tevreden zijn met de antwoorden. De eigen bijdrage moet van tafel, en wel zo snel mogelijk. De VVD wil dat niet, maar de PvdA kan dit voor elkaar krijgen door in de Tweede Kamer samen te werken met SP, GroenLinks, PvdD, CU en D66. Lotsverbetering van uitgeprocedeerde asielzoekers lag Samsom immers na aan het hart.

Jasper Klapwijk is oprichter en voorzitter van de Medicijnpot, een fonds van kerken en maatschappelijke organisaties dat medicijnen vergoed voor mensen zonder papieren, zorgverzekering of geld. Deze post is een bewerking van het gesproken commentaar op Radio 1 bij Dit Is De Dag op 1 april 2014

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s